دستاورد پزشکی و مهندسی زیستی پژوهشگران ایرانی در درمان سرطان

پژوهشگران ایرانی موفق به ثبت بین‌المللی اختراعی در حوزه الکتروکموتراپی شده‌اند که با طراحی الکترودهای ویژه و استفاده از فناوری‌های مبتنی بر خلأ و میدان مغناطیسی، امکان درمان موضعی تومورهای سرطانی در نواحی حساس و دشوار جراحی را هدف قرار می‌دهد. این فناوری با هدف کاهش آسیب به بافت‌های سالم و تسهیل دسترسی به نواحی پیچیده بدن توسعه یافته است.

ثبت اختراع الکتروکموتراپی در اداره ثبت اختراعات آمریکا

اختراع «الکتروپوریشن و الکتروکموتراپی در نواحی حساس از نظر جراحی» به سرپرستی دکتر محمد عبدالاحد، استاد دانشگاه تهران، در اداره ثبت اختراعات و علائم تجاری آمریکا (USPTO) به ثبت رسیده است.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، شماره این پتنت US 12,746,388 B2 است و تاریخ ثبت اعلام‌شده برای آن ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ عنوان شده است. این اختراع همچنین در چارچوب پرونده بین‌المللی PCT/IB2023/058455 توسعه یافته و با شماره انتشار WO2025/046258 منتشر شده است.

در فهرست مخترعان این فناوری، علاوه بر محمد عبدالاحد، نام پژوهشگران و پزشکانی از جمله سید روح‌الله میری و حبیب‌الله محمودزاده نیز دیده می‌شود. این دستاورد حاصل همکاری میان حوزه‌های مهندسی، بیوالکترونیک و جراحی سرطان است. 

الکتروکموتراپی چگونه به درمان سرطان کمک می‌کند؟

الکتروکموتراپی یکی از روش‌های درمان موضعی سرطان است که در آن از پالس‌های الکتریکی برای افزایش نفوذپذیری غشای سلول‌های توموری استفاده می‌شود. این فرایند که با عنوان الکتروپوریشن نیز شناخته می‌شود، ورود داروهای ضدسرطان به سلول‌ها را تسهیل می‌کند و می‌تواند اثربخشی درمان دارویی را در ناحیه هدف افزایش دهد.

یکی از چالش‌های استفاده از این فناوری، دسترسی به تومورهایی است که در نزدیکی عروق خونی، اعصاب یا اندام‌های حساس قرار دارند. در چنین شرایطی، استفاده از الکترودهای متداول ممکن است با دشواری‌های فنی و خطر آسیب به بافت‌های اطراف همراه باشد.

فناوری جدید پژوهشگران ایرانی با تمرکز بر همین محدودیت طراحی شده است تا امکان اعمال میدان الکتریکی در نواحی پیچیده بدن را با رویکردی کم‌تهاجمی‌تر فراهم کند.

دو فناوری ویژه برای دسترسی به نواحی دشوار بدن

بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره این اختراع، فناوری ثبت‌شده دو سامانه اصلی را معرفی می‌کند:

۱. الکترود سطحی مجهز به سامانه خلأ

در این روش، از الکترودهای ویژه با طراحی U شکل استفاده می‌شود که با سطح بافت تماس برقرار می‌کنند. سامانه خلأ به نزدیک شدن بافت به الکترودها کمک می‌کند تا تماس مناسب‌تری برای اعمال پالس‌های الکتریکی برقرار شود.

هدف از این طراحی، کاهش نیاز به ورود الکترودهای سوزنی به بافت و تسهیل درمان موضعی در نواحی حساس است.

۲. الکترود انعطاف‌پذیر هدایت‌شونده با میدان مغناطیسی

در سامانه دوم، از ساختاری انعطاف‌پذیر و اجزای مغناطیسی برای هدایت الکترود در مسیرهای پیچیده بدن استفاده می‌شود. این فناوری با هدف دسترسی به اندام‌های توخالی و مجاری داخلی، از جمله بخش‌هایی از دستگاه گوارش و دستگاه تناسلی، طراحی شده است.

چنین رویکردی می‌تواند در آینده به توسعه روش‌های تازه برای دسترسی به تومورهایی کمک کند که درمان آن‌ها با روش‌های متداول دشوار است.

اهمیت این اختراع در درمان تومورهای سرطانی

قرارگیری تومور در مجاورت ساختارهای حیاتی بدن، گاهی جراحی را با محدودیت‌های جدی روبه‌رو می‌کند. در این شرایط، حفظ عملکرد اندام و جلوگیری از آسیب به عروق و اعصاب اهمیت زیادی دارد.

الکترودهای متداول ممکن است برای دسترسی به برخی نواحی به ورود مستقیم به بافت نیاز داشته باشند؛ درحالی‌که طراحی‌های جدید تلاش می‌کنند امکان اعمال میدان الکتریکی را با کاهش آسیب مکانیکی فراهم کنند.

از این منظر، اختراع جدید می‌تواند زمینه‌ای برای توسعه ابزارهای پیشرفته‌تر الکتروکموتراپی و گسترش کاربرد این روش در درمان موضعی برخی تومورهای سرطانی باشد.

البته ثبت اختراع به‌تنهایی به معنای اثبات قطعی ایمنی و اثربخشی بالینی نیست و ارزیابی کاربرد درمانی این فناوری به شواهد پژوهشی و مطالعات بالینی تکمیلی نیاز دارد.

گامی در مسیر توسعه فناوری‌های بومی درمان سرطان

ثبت این اختراع در کنار توسعه دستگاه‌های الکتروپوریشن در کشور، نشان‌دهنده ظرفیت همکاری میان پژوهشگران مهندسی و متخصصان پزشکی برای طراحی فناوری‌های پیشرفته درمانی است.

توسعه چنین فناوری‌هایی می‌تواند به افزایش توان فنی کشور در حوزه تجهیزات پزشکی و فراهم شدن زمینه پژوهش‌های بیشتر درباره درمان‌های موضعی سرطان کمک کند.

در صورت تأیید عملکرد این سامانه‌ها در مراحل پژوهشی و بالینی، فناوری الکتروکموتراپی با الکترودهای ویژه می‌تواند به یکی از گزینه‌های مکمل برای درمان برخی تومورهای دشوار و حساس تبدیل شود.