پژوهش جدید درباره تکامل پرخاشگری در انسان و نخستی‌ها

یک پژوهش جدید روی ۱۰۰ گونه نخستی نشان می‌دهد پرخاشگری روزمره و خشونت مرگبار الزاماً از یک مسیر تکاملی پیروی نمی‌کنند. این یافته می‌تواند دیدگاه‌های رایج درباره ریشه‌های خشونت در انسان و نقش تکامل در شکل‌گیری رفتارهای خشونت‌آمیز را به چالش بکشد.

برای دهه‌ها، بسیاری از نظریه‌های مربوط به منشأ خشونت بر این فرض استوار بودند که پرخاشگری یک ویژگی رفتاری واحد است؛ به این معنا که گونه‌هایی که درگیری و نزاع بیشتری دارند، احتمالاً در رفتارهای مرگبار نیز خشن‌تر هستند. اما پژوهشی جدید نشان می‌دهد این رابطه به این سادگی نیست.

پژوهشگران دانشگاه لینکلن در بریتانیا، با بررسی الگوهای پرخاشگری در ۱۰۰ گونه نخستی، از جمله انسان، پنج شکل متفاوت از رفتارهای تهاجمی را با یکدیگر مقایسه کردند. نتایج نشان داد پرخاشگری خفیف و خشونت مرگبار ممکن است مسیرهای تکاملی متفاوتی داشته باشند.

پرخاشگری روزمره الزاماً به خشونت مرگبار منجر نمی‌شود

در این مطالعه مشخص شد گونه‌هایی که میزان بالایی از پرخاشگری‌های خفیف مانند درگیری‌های روزمره و رقابت‌های رفتاری دارند، لزوماً احتمال بیشتری برای کشتن رقبای خود نشان نمی‌دهند.

در مقابل، برخی از اشکال خشونت مرگبار، از جمله کشتن رقبای بالغ یا نوزادکشی، الگوهای تکاملی نسبتاً مستقلی از پرخاشگری‌های معمولی داشتند.

همچنین پژوهشگران دریافتند انواع مختلف خشونت مرگبار تا حدی با یکدیگر ارتباط دارند، اما ارتباط آنها با پرخاشگری خفیف بسیار محدودتر است. این موضوع می‌تواند نشان دهد سازوکارهای زیستی و تکاملی دخیل در خشونت مرگبار با عواملی که باعث درگیری‌های معمولی می‌شوند، تفاوت دارند.

آیا انسان ذاتاً موجودی خشن است؟

این یافته‌ها می‌تواند به بحث دیرینه درباره ریشه‌های خشونت در انسان بُعد تازه‌ای بدهد. یکی از پرسش‌های مهم در انسان‌شناسی و زیست‌شناسی تکاملی این است که آیا خشونت انسانی عمدتاً ریشه‌ای عمیق در تاریخ تکامل دارد یا اینکه عوامل اجتماعی و فرهنگی نقش تعیین‌کننده‌تری در شکل‌گیری آن دارند.

اگر خشونت مرگبار واقعاً از مسیر تکاملی متفاوتی نسبت به پرخاشگری روزمره شکل گرفته باشد، نمی‌توان صرفاً با اندازه‌گیری میزان درگیری‌های عادی یک گونه، میزان تمایل آن به خشونت مرگبار را پیش‌بینی کرد.

پروفسور بوناونتورا ماجولو، استاد تکامل اجتماعی و سرپرست این پژوهش، تأکید کرده است که تکامل پرخاشگری الگوهایی پیچیده‌تر از مدل‌های پیشین دارد و از نظر زیستی، رتبه‌بندی گونه‌ها بر اساس یک «تمایل کلی به پرخاشگری» چندان دقیق نیست.

پیامدهای این یافته برای شناخت رفتار انسان

نتایج این پژوهش به این معنا نیست که تکامل هیچ نقشی در خشونت انسانی ندارد؛ بلکه نشان می‌دهد برای درک رفتار خشونت‌آمیز انسان باید میان انواع مختلف پرخاشگری تمایز قائل شد.

به بیان دیگر، نزاع، رقابت و پرخاشگری روزمره را نمی‌توان لزوماً در یک طیف واحد قرار داد که در انتهای آن خشونت مرگبار قرار گرفته باشد. عوامل تکاملی، اجتماعی و فرهنگی ممکن است در شکل‌گیری هر یک از این رفتارها به شیوه‌ای متفاوت نقش داشته باشند.

این رویکرد می‌تواند به پژوهشگران کمک کند تا در بررسی منشأ خشونت انسانی، به جای جست‌وجوی یک «ژن» یا یک ویژگی واحد برای پرخاشگری، مجموعه‌ای پیچیده‌تر از سازوکارهای زیستی و محیطی را بررسی کنند.

این مطالعه توسط پژوهشگران دانشگاه لینکلن، از جمله پروفسور بوناونتورا ماجولو، دکتر سامانتا وِیکز و پروفسور مارچلو روتا انجام شده و نتایج آن در مجله Evolution Letters منتشر شده است.