کشف فسیل‌های ۴۷ میلیون ساله در هند، از وجود یکی از بزرگ‌ترین مارهای تاریخ پرده برداشت؛ خزنده‌ای که ممکن است با تایتانوبوآ، غول افسانه‌ای دنیای مارها، رقابت کرده باشد.

پژوهشگران با بررسی فسیل‌های کشف‌شده در ایالت گجرات هند، گونه‌ای ناشناخته از مارهای باستانی را شناسایی کرده‌اند که طول بدن آن ممکن است به بیش از ۱۵ متر رسیده باشد. این گونه که Vasuki indicus نام‌گذاری شده، حدود ۴۷ میلیون سال پیش زندگی می‌کرده و برآوردهای اولیه نشان می‌دهند که می‌توانسته از نظر ابعاد با تایتانوبوآ، یکی از بزرگ‌ترین مارهای شناخته‌شده تاریخ زمین، رقابت کند.

مار اسطوره‌ای هند که به دنیای علم راه یافت

این گونه با نام علمی Vasuki indicus در سال ۲۰۲۴ و در پژوهشی منتشرشده در مجله علمی Scientific Reports معرفی شد. نام آن از واسـوکی، مار اسطوره‌ای در سنت هندو و مرتبط با شیوا، گرفته شده است؛ ماری که در تصاویر سنتی، به‌صورت پیچیده‌شده به دور گردن این ایزد به تصویر کشیده می‌شود.

فسیل‌های این جانور در معدن زغال‌سنگ لیگنیت پاناندرو، واقع در منطقه کَچ ایالت گجرات در غرب هند، کشف شده‌اند. این بقایا به دوره ائوسن میانی تعلق دارند؛ زمانی که حدود ۴۷ میلیون سال پیش، آب‌وهوای زمین گرم‌تر از امروز بود.

از چند مهره فسیل‌شده تا برآورد طولی بیش از ۱۵ متر

تاکنون ۲۷ مهره فسیل‌شده از این مار کشف شده است که برخی از آن‌ها به شکل قابل‌توجهی سالم مانده‌اند و تعدادی نیز همچنان در آرایش طبیعی خود قرار دارند.

پژوهشگران با مقایسه این مهره‌ها با مهره‌های گونه‌های زنده و استفاده از دو روش تخمین، طول بدن واسـوکی را در دو بازه متفاوت برآورد کرده‌اند: حدود ۱۰.۹ تا ۱۲.۲ متر و حدود ۱۴.۵ تا ۱۵.۲ متر.

این ارقام نشان می‌دهند که واسـوکی ممکن است هم‌اندازه یا حتی بلندتر از تایتانوبوآ بوده باشد؛ ماری غول‌پیکر که حدود ۶۰ میلیون سال پیش در منطقه کلمبیای امروزی زندگی می‌کرد و طول آن حدود ۱۳ متر برآورد شده است.

بااین‌حال، دانشمندان تأکید می‌کنند که این اعداد قطعی نیستند. از آنجا که اسکلت کاملی از واسـوکی در دست نیست، بازسازی ابعاد واقعی بدن آن با عدم‌قطعیت همراه است و هنوز نمی‌توان با اطمینان گفت که این مار از تایتانوبوآ بزرگ‌تر بوده است.

شکارچی کمین‌گر در تالاب‌های هند باستان

ساختار مهره‌ها و ابعاد احتمالی بدن واسـوکی نشان می‌دهد که این جانور احتمالاً بدنی بسیار ضخیم و سنگین داشته است. چنین ویژگی‌هایی ممکن است حرکت آن را نسبتاً کند می‌کرده و به همین دلیل، شکار از طریق کمین را به تعقیب فعال طعمه ترجیح می‌داده است.

پژوهشگران احتمال می‌دهند که این مار، مشابه برخی از آناکونداها و پیتون‌های امروزی، با پیچیدن بدن عضلانی خود به دور طعمه و اعمال فشار، آن را از پا درمی‌آورده است. البته فسیل‌های موجود اطلاعات کافی برای تعیین رژیم غذایی دقیق این گونه فراهم نمی‌کنند.

ساختار بدنی این جانور همچنین احتمال زندگی در محیط‌های خشکی یا مناطق کم‌عمق و باتلاقی را مطرح می‌کند؛ زیستگاه‌هایی که با شرایط محیطی منطقه در آن دوران سازگار بوده‌اند.

آیا واسـوکی بزرگ‌ترین مار تاریخ بوده است؟

با وجود ابعاد چشمگیر این خزنده باستانی، تعیین جایگاه دقیق آن در میان بزرگ‌ترین مارهای تاریخ همچنان به شواهد بیشتری نیاز دارد. پژوهشگران تنها بخشی از ستون مهره‌های این جانور را در اختیار دارند و هنوز هیچ اسکلت کاملی از آن کشف نشده است.

بااین‌حال، کشف Vasuki indicus پنجره‌ای تازه به دنیای خزندگان غول‌پیکری باز می‌کند که میلیون‌ها سال پیش در مناطق گرمسیری زمین زندگی می‌کردند. این فسیل‌ها نشان می‌دهند که هند باستان نیز زیستگاه مارهایی با ابعاد استثنایی بوده است؛ جانورانی که اندازه واقعی و شیوه زندگی آن‌ها هنوز پرسش‌های بسیاری را پیش روی دیرینه‌شناسان قرار می‌دهد.