تهدید زیرساخت‌های دیجیتال خلیج فارس، بار دیگر نشان می‌دهد که پیامدهای تصمیم‌های نظامی آمریکا می‌تواند از میدان نبرد فراتر برود و شبکه‌های ارتباطی، مراکز داده، توسعه هوش مصنوعی و آینده اقتصاد دیجیتال جهان را تحت تأثیر قرار دهد.

به گزارش تکنوجو؛ تهدید محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران، درباره احتمال هدف قرار گرفتن مراکز داده، کابل‌های ارتباطی و تأسیسات هوش مصنوعی در منطقه، نگرانی‌ها درباره گسترش دامنه پیامدهای درگیری نظامی میان ایران و آمریکا را افزایش داده است؛ موضوعی که رسانه‌هایی همچون الجزیره و آسوشیتدپرس نیز به ابعاد مختلف آن پرداخته‌اند.

الجزیره در گزارشی تحلیلی که ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، با بررسی آسیب‌پذیری زیرساخت‌های دیجیتال خاورمیانه، هشدار داد که تمرکز بخش بزرگی از ظرفیت ارتباطی میان اروپا و آسیا در مسیرهای کابل‌های زیردریایی دریای سرخ، می‌تواند اختلال در این شبکه‌ها را به مسئله‌ای فراتر از مرزهای کشورهای درگیر تبدیل کند.

آسوشیتدپرس نیز در گزارشی در ۱۱ اکتبر، اظهارات رضایی را در چارچوب بن‌بست دیپلماتیک و احتمال تشدید دوباره درگیری‌ها بررسی کرد. بر اساس این گزارش، مقام ایرانی هشدار داده است که در صورت گسترش مجدد جنگ، کابل‌های ارتباطی، مراکز داده و تأسیسات هوش مصنوعی منطقه ممکن است به اهداف حمله تبدیل شوند.

زیرساخت‌های دیجیتال؛ فراتر از مرزهای یک درگیری نظامی

اهمیت این تهدید در آن است که زیرساخت‌های فناوری امروز دیگر صرفاً ابزارهایی برای ارائه خدمات اینترنتی نیستند. شبکه‌های ارتباطی بین‌المللی، مراکز داده و سامانه‌های پردازش ابری، بخش جدایی‌ناپذیر فعالیت بانک‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، بیمارستان‌ها، شرکت‌های صنعتی و مجموعه‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی به شمار می‌روند.

به همین دلیل، هرگونه گسترش درگیری به زیرساخت‌های حیاتی دیجیتال می‌تواند پیامدهایی داشته باشد که به کشورهای منطقه محدود نمی‌ماند.

الجزیره در گزارش خود به اهمیت کابل‌های زیردریایی دریای سرخ اشاره کرده است؛ مسیری راهبردی که بنا بر برآوردهای شرکت پژوهشی TeleGeography، بیش از ۹۰ درصد ظرفیت انتقال داده میان اروپا و آسیا از آن عبور می‌کند.

اختلال گسترده در چنین مسیری، بسته به میزان خسارت و ظرفیت مسیرهای جایگزین، می‌تواند بر کیفیت ارتباطات بین‌المللی، هزینه انتقال داده و تداوم ارائه برخی خدمات دیجیتال اثر بگذارد.

از سوی دیگر، مراکز داده میزبان بخش مهمی از خدمات پردازش ابری، ذخیره‌سازی اطلاعات و محاسبات هوش مصنوعی هستند. آسیب به این مراکز یا زیرساخت‌های برق، سرمایش و ارتباطات وابسته به آنها ممکن است ارائه خدمات به کاربران و کسب‌وکارهای متعدد را مختل کند.

وقتی تنش نظامی و تصمیمات انحصار طلبانه آمریکا به مانعی برای پیشرفت علم تبدیل می‌شود

پیامدهای گسترش جنگ را نباید صرفاً با خسارت‌های نظامی یا اقتصادی کوتاه‌مدت سنجید. علم و فناوری برای رشد پایدار به محیطی نیاز دارند که در آن سرمایه‌گذاری بلندمدت، همکاری‌های بین‌المللی و برنامه‌ریزی پژوهشی امکان‌پذیر باشد.

پروژه‌های پیشرفته هوش مصنوعی، ساخت مراکز داده، توسعه شبکه‌های ارتباطی و تحقیقات علمی، معمولاً به سرمایه‌گذاری‌های سنگین، همکاری میان شرکت‌ها و دانشگاه‌های کشورهای مختلف و اطمینان نسبی از استمرار فعالیت‌ها نیاز دارند.

افزایش احتمال حمله به زیرساخت‌ها در جهان و زیر ساخت های فناورانه  ، این اطمینان را تضعیف می‌کند. در چنین شرایطی، شرکت‌ها ممکن است اجرای پروژه‌های خود را به تعویق بیندازند، سرمایه‌گذاران در تصمیم‌های بلندمدت محتاط‌ تر شوند و دولت‌ها منابع بیشتری را به مدیریت بحران و تأمین امنیت اختصاص دهند؛ منابعی که در شرایط دیگر می‌توانستند صرف آموزش، پژوهش، سلامت و توسعه فناوری شوند.

از این منظر، گسترش جنگ نه‌تنها تهدیدی برای زیرساخت‌های موجود، بلکه عاملی بالقوه برای کندشدن روند شکل‌گیری زیرساخت‌ها و فناوری‌های آینده است.

مسئولیت آمریکا در جلوگیری از گسترش بحران

در شرایطی که تنش‌های نظامی می‌توانند به شبکه‌های ارتباطی و زیرساخت‌های اقتصادی کشورهای متعدد سرایت کنند، تصمیم‌های واشنگتن نیز باید با درنظرگرفتن پیامدهای فراتر از میدان نبرد ارزیابی شوند این نکته که ایران هرگز شروع کننده جنگ یا تشدید کننده تنش نبوده است.

ایالات متحده یکی از بازیگران مهم اقتصاد جهانی فناوری است و شرکت‌های آمریکایی در توسعه رایانش ابری، هوش مصنوعی، نیمه‌رساناها و زیرساخت‌های دیجیتال بین‌المللی نقش گسترده‌ای دارند. در عین حال، مراکز داده و شبکه‌های ارتباطی مورد استفاده این شرکت‌ها در کشورهای مختلف مستقر هستند و بخشی از یک اکوسیستم فرامرزی را تشکیل می‌دهند.

بنابراین، هر تصمیم نظامی آمریکا که به تشدید درگیری منجر شود، ممکن است پیامدهایی فراتر از اهداف اولیه آن داشته باشد؛ از افزایش نااطمینانی در بازارهای فناوری گرفته تا به خطر افتادن زیرساخت‌هایی که شرکت‌ها، پژوهشگران و شهروندان کشورهای مختلف به آنها وابسته‌اند.

فناوری به ثبات و آینده‌ای قابل پیش‌بینی نیاز دارد

توسعه علمی و فناوری در خلأ اتفاق نمی‌افتد. پژوهش‌های بلندمدت، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های نوین و همکاری میان مراکز علمی و صنعتی، همگی به حداقلی از ثبات و قابلیت پیش‌بینی آینده نیاز دارند.

در محیطی که احتمال حمله نظامی، تخریب زیرساخت‌ها یا قطع ارتباطات بین‌المللی دائماً افزایش می‌یابد، برنامه‌ریزی برای پروژه‌های چندساله دشوارتر می‌شود. این مسئله به‌ویژه برای فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی که به مراکز داده بزرگ، دسترسی مستمر به انرژی و شبکه‌های ارتباطی پایدار وابسته‌اند، اهمیت دارد.

از همین رو، صلح و کاهش تنش صرفاً اهدافی سیاسی یا امنیتی نیستند؛ بلکه از پیش‌شرط‌های توسعه پایدار علم و فناوری نیز به شمار می‌روند.

هرچه فضای بین‌المللی باثبات‌تر باشد، امکان سرمایه‌گذاری بلندمدت، تبادل دانش، توسعه زیرساخت‌های مشترک و بهره‌گیری عمومی از دستاوردهای علمی بیشتر خواهد شد.

هزینه‌ای که ممکن است از مرزهای خاورمیانه عبور کند

گزارش‌های الجزیره و آسوشیتدپرس نشان می‌دهند که زیرساخت‌های دیجیتال به یکی از موضوعات مهم در محاسبات امنیتی منطقه تبدیل شده‌اند. این تحول بیانگر واقعیتی مهم است: در جهان به‌هم‌پیوسته امروز، دامنه پیامدهای جنگ می‌تواند بسیار فراتر از جغرافیای مستقیم درگیری گسترش یابد.اینطور نیست که آمریکا یک جانبه به یک کشور فشار و آسیب وارد کند و خود و منافعش را در حاشیه امن نگاه دارد.

آسیب به کابل‌های ارتباطی یا مراکز داده ممکن است بر خدمات و فعالیت‌هایی اثر بگذارد که هزاران کیلومتر دورتر از محل حادثه قرار دارند. همچنین، افزایش خطرپذیری زیرساخت‌های فناوری می‌تواند هزینه توسعه پروژه‌های علمی و دیجیتال را بالا ببرد و بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری در کشورهای مختلف اثر بگذارد.

وابستگی فزاینده کشورها به زیرساخت‌های دیجیتال، ضرورت پیشگیری از گسترش درگیری‌ها را بیش از گذشته برجسته می‌کند.

جمع‌بندی

تهدید زیرساخت‌های فناورانه منطقه، هشداری درباره آسیب‌پذیری نظمی است که بخش بزرگی از زندگی اقتصادی، علمی و اجتماعی جهان به آن وابسته شده است.

در چنین شرایطی، مسئولیت تصمیم‌گیران سیاسی و نظامی آمریکا بعنوان شروع کننده جنگ تنها به سنجش دستاوردهای کوتاه‌مدت محدود نمی‌شود. پیامدهای احتمالی اقدامات آنها برای ارتباطات جهانی، سرمایه‌گذاری علمی، توسعه هوش مصنوعی و امنیت اقتصادی مردم کشورهای مختلف نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

اگر هدف، ساختن آینده‌ای مبتنی بر دانش، نوآوری و پیشرفت فناوری است، حفظ صلح، کاهش تنش و ایجاد چشم‌اندازی قابل پیش‌بینی برای آینده باید بخشی جدایی‌ناپذیر از تصمیم‌گیری‌های بین‌المللی باشد. واشنگتن نیز، با توجه به نقش گسترده خود در تحولات جهانی و اقتصاد فناوری، باید این واقعیت را در محاسبات مربوط به رفتارهای نظامی و سیاسی خود جدی بگیرد