هشدار درباره پیامدهای احتمالی زیست‌محیطی یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های زیرساخت هوش مصنوعی در کانادا

پروژه عظیم دیتاسنتر «واندر ولی» (Wonder Valley) در شمال آلبرتا کانادا، به دلیل برآوردهای مربوط به مصرف انرژی و پیامدهای احتمالی زیست‌محیطی با انتقادهایی روبه‌رو شده است. بر اساس تحلیل مقدماتی رابرت دیویس، فیزیک‌دان دانشگاه ایالتی یوتا، این مرکز در صورت بهره‌برداری کامل ممکن است روزانه گرمایی معادل انرژی آزادشده از حدود ۲۳ بمب اتمی هیروشیما تولید کند؛ برآوردی که هنوز به‌صورت میدانی اندازه‌گیری یا از سوی نهادهای نظارتی تأیید نشده است.

پروژه ۷۰ میلیارد دلاری با مصرف برآوردی ۱۸ گیگاوات برق

دیتاسنتر Wonder Valley در منطقه گرین‌ویو (Greenview) در شمال استان آلبرتا و حدود ۴۲ کیلومتری جنوب شهر گرند پریری پیشنهاد شده است. این پروژه ۷۰ میلیارد دلاری با حمایت کوین اولیری، سرمایه‌گذار و چهره شناخته‌شده اقتصادی، از طریق شرکت O’Leary Digital دنبال می‌شود.

بر اساس بررسی مقدماتی رابرت دیویس و اطلاعات عمومی موجود، این مجموعه در صورت رسیدن به ظرفیت کامل ممکن است به‌صورت مداوم حدود ۱۸ گیگاوات برق مصرف کند؛ رقمی که در این تحلیل معادل حدود ۱.۵ پتاژول انرژی در روز برآورد شده است.

این برآورد، در صورت تحقق، پروژه را در زمره بزرگ‌ترین زیرساخت‌های پردازشی جهان قرار می‌دهد و پرسش‌هایی درباره ظرفیت شبکه برق و پیامدهای احتمالی زیست‌محیطی آن ایجاد می‌کند. با این حال، این ارقام هنوز قطعی نیستند و به عملکرد نهایی، طراحی تأسیسات و میزان واقعی بهره‌برداری پروژه بستگی خواهند داشت.

برآورد گرمای معادل ۲۳ بمب هیروشیما؛ یک مقایسه انرژی، نه انفجار

یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های تحلیل، مقایسه انرژی احتمالی مصرف‌شده توسط این دیتاسنتر با بمب اتمی هیروشیما است.

برآورد دیویس نشان می‌دهد انرژی مصرفی این مرکز در طول یک روز، در صورت تحقق مصرف پیش‌بینی‌شده، از نظر مقدار انرژی می‌تواند با حدود ۲۳ تا ۲۴ بمب اتمی هم‌اندازه بمب هیروشیما قابل مقایسه باشد.

این مقایسه به معنای وقوع انفجار یا آزاد شدن ناگهانی چنین انرژی‌ای نیست. بر اساس این تحلیل، انرژی احتمالی در طول ۲۴ ساعت مصرف می‌شود و بخش عمده آن ممکن است در نهایت به شکل گرمای کم‌درجه وارد محیط اطراف، هوا و آب شود. میزان واقعی گرمای تولیدشده و نحوه انتقال آن، به طراحی سیستم‌های خنک‌کننده و شرایط عملیاتی پروژه بستگی دارد.

دیویس همچنین برآورد کرده است که فعالیت این مجموعه ممکن است سالانه حدود ۳۰ میلیون تن دی‌اکسیدکربن ایجاد کند؛ رقمی که در صورت صحت، معادل بیش از ۴ درصد کل انتشار کربن کانادا در سال ۲۰۲۳ خواهد بود. این رقم نیز یک تخمین مقدماتی است و انتشار واقعی به منبع برق، میزان فعالیت مرکز و فناوری‌های مورد استفاده بستگی دارد.

مصرف برق برآوردی بیشتر از اوج تقاضای کل استان آلبرتا

ابعاد احتمالی پروژه زمانی روشن‌تر می‌شود که مصرف برق برآوردشده آن با ظرفیت شبکه انرژی منطقه مقایسه شود.

بر اساس داده‌های اپراتور سیستم برق آلبرتا، بیشترین تقاضای ثبت‌شده برق این استان در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۵ حدود ۱۲ هزار و ۷۸۵ مگاوات بوده است. در مقابل، برآورد دیویس نشان می‌دهد دیتاسنتر Wonder Valley در صورت فعالیت کامل ممکن است به حدود ۱۸ هزار مگاوات برق نیاز داشته باشد.

اگر این برآورد محقق شود، تقاضای برق پروژه از رکورد مصرف برق کل استان آلبرتا نیز بیشتر خواهد بود. با این حال، این مقایسه بر پایه ظرفیت پیش‌بینی‌شده پروژه انجام شده و نمی‌توان آن را به‌عنوان مصرف قطعی یا نهایی دیتاسنتر در نظر گرفت.

رابرت دیویس در این زمینه هشدار داده است که مقررات زیست‌محیطی موجود ممکن است برای پروژه‌هایی با چنین مقیاسی طراحی نشده باشند و نتوانند تمام پیامدهای احتمالی آن را پوشش دهند.

اعتراض جامعه بومی به نبود ارزیابی جامع زیست‌محیطی

محل اجرای پروژه در محدوده سرزمین‌های سنتی ملت بومی استورجن لیک کری (Sturgeon Lake Cree Nation) قرار دارد؛ موضوعی که به یکی از محورهای اصلی اعتراض‌ها تبدیل شده است.

این جامعه بومی در ماه سپتامبر درخواست بازبینی قضایی تصمیم دولت استانی آلبرتا را ثبت کرد؛ تصمیمی که بر اساس آن، پروژه Wonder Valley به ارزیابی جامع اثرات زیست‌محیطی نیاز ندارد.

در این پرونده، دولت استانی آلبرتا، شهرداری منطقه گرین‌ویو و شرکت O’Leary Digital به‌عنوان طرف‌های پاسخ‌گو معرفی شده‌اند.

مقام‌های جامعه بومی همچنین خواستار انجام مشورت‌های بیشتر پیش از پیشرفت پروژه شده‌اند. هم‌زمان، پرونده قضایی دیگری نیز درباره حقوق مشورت و منابع آب در جریان است.

پاسخ دولت آلبرتا و شرکت سازنده چیست؟

وزارت محیط‌زیست و مناطق حفاظت‌شده آلبرتا در بیانیه‌ای در تاریخ ۳۰ اکتبر اعلام کرد که روند قانونی و مقرراتی مربوط به پروژه رعایت شده است.

به گفته این وزارتخانه، ارزیابی جامع زیست‌محیطی معمولاً برای پروژه‌هایی الزامی است که از فناوری‌ها یا سیستم‌هایی با پیامدهای زیست‌محیطی ناشناخته استفاده می‌کنند؛ در حالی که پروژه Wonder Valley از سیستم‌های متداول تولید و انتقال برق و تأمین آب استفاده می‌کند که سال‌ها در آلبرتا به کار گرفته شده‌اند.

با این حال، این وزارتخانه تأکید کرده است که شرکت توسعه‌دهنده همچنان موظف به دریافت تمام مجوزهای لازم و ارائه ارزیابی‌های فنی درباره تأثیر پروژه بر هوا، خاک و منابع آبی است.

مدیرعامل O’Leary Digital نیز اعلام کرده که این شرکت به فرایندهای نظارتی احترام می‌گذارد و گفت‌وگوهای سازنده‌ای با جوامع بومی دارد.

در مقابل، رابرت دیویس معتقد است دریافت مجوزهای جداگانه نمی‌تواند جایگزین ارزیابی جامع زیست‌محیطی شود؛ زیرا بررسی اثرات یک پروژه در مقیاس ملی و منطقه‌ای، فراتر از کنترل جداگانه بخش‌های مختلف آن است.

آیا آینده هوش مصنوعی به بهای محیط‌زیست تمام می‌شود؟

پروژه Wonder Valley نمونه‌ای از چالش فزاینده توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی است؛ زیرساخت‌هایی که برای پردازش حجم عظیم داده‌ها به انرژی الکتریکی و سیستم‌های خنک‌کننده گسترده نیاز دارند.

با افزایش تقاضا برای خدمات هوش مصنوعی، ساخت دیتاسنترهای بزرگ نیز سرعت گرفته است. اما مصرف برق، انتشار کربن، استفاده از منابع آب و تأثیر احتمالی گرمای تولیدشده بر اکوسیستم‌های طبیعی، به موضوعاتی مهم در ارزیابی پایداری این صنعت تبدیل شده‌اند.

باید توجه داشت که ارقام مطرح‌شده درباره Wonder Valley بر اساس تحلیل مقدماتی رابرت دیویس و اطلاعات عمومی منتشرشده تهیه شده‌اند و هنوز اندازه‌گیری میدانی یا تأیید نهایی نهادهای نظارتی محسوب نمی‌شوند. بنابراین، ارقام مربوط به مصرف انرژی، گرمای تولیدشده و انتشار کربن باید به‌عنوان برآوردهای اولیه و تأییدنشده در نظر گرفته شوند، نه نتایج قطعی. این پروژه همچنین هنوز مجوزهای لازم را دریافت نکرده است.

پرونده این دیتاسنتر می‌تواند به آزمونی مهم برای سیاست‌گذاری زیست‌محیطی در عصر هوش مصنوعی تبدیل شود؛ عصری که در آن، هزینه واقعی توسعه فناوری فقط با قدرت پردازش و سرعت محاسبات سنجیده نمی‌شود، بلکه میزان مصرف انرژی و اثر احتمالی آن بر طبیعت نیز اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.

منبع: CBC