افزایش تهدیدات پهپادی علیه تأسیسات انرژی و شبکه‌های ارتباطی و حمل‌ونقل، دولت‌های اروپایی را به بازنگری در تقسیم مسئولیت حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی سوق داده است

اروپا در مسیر واگذاری اختیارات مقابله با پهپادها به اپراتورهای زیرساخت حیاتی

افزایش تهدیدات پهپادی علیه تأسیسات انرژی و شبکه‌های ارتباطی و حمل‌ونقل، دولت‌های اروپایی را به بازنگری در تقسیم مسئولیت حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی سوق داده است. فرانسه و لهستان بخشی از اختیارات مقابله فعال را به اپراتورهای مجاز واگذار کرده‌اند و آلمان و اتریش نیز در حال بررسی ترتیبات مشابه هستند.

 اهمیت راهبردی این تحول در تغییر الگوی سنتی حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی نهفته است. گسترش اختیارات دفاعی به بهره‌برداران غیرنظامی می‌تواند مرز مسئولیت‌های امنیتی دولت و بخش خصوصی را بازتعریف کند و زمینه شکل‌گیری سازوکارهای جدید دفاع غیرنظامی در برابر تهدیدات ترکیبی را فراهم آورد.

گزارش‌ها حاکی از آن است که شماری از دولت‌های اروپایی در حال گسترش اختیارات اپراتورهای زیرساخت‌های حیاتی برای شناسایی، اخلال و مقابله مستقیم با پهپادهای مهاجم هستند. این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که افزایش پروازهای غیرمجاز بر فراز تأسیسات حساس و نگرانی از عملیات خرابکارانه، محدودیت الگوهای متعارف حفاظت از زیرساخت‌ها را آشکار کرده است. فرانسه در اوت سال جاری با تصویب قانونی، استفاده از سامانه‌های مقابله با پهپاد را برای اپراتورها و پیمانکاران مجاز در محدوده تأسیسات تعیین‌شده امکان‌پذیر کرد و در نظر دارد تا سال ۲۰۲۷ تجهیزات حفاظتی بیشتری در مراکز حساس مستقر کند. لهستان نیز به واحدهای امنیتی مشخص در اطراف تأسیسات انرژی اختیار مقابله با پهپادها داده است، در حالی که آلمان و اتریش همچنان مشغول بررسی چارچوب‌های حقوقی لازم برای گسترش چنین اختیاراتی هستند.

اهمیت این تصمیمات به تغییر ماهیت تهدید علیه زیرساخت‌های حیاتی بازمی‌گردد. شبکه‌های برق، خطوط انتقال انرژی، مراکز ارتباطی و تأسیسات حمل‌ونقل در گستره جغرافیایی وسیعی پراکنده‌اند و حفاظت مستمر از تمامی اجزای آنها با اتکای انحصاری به نیروهای نظامی و انتظامی دشوار است. گسترش پهپادهای کم‌هزینه و ارزان‌قیمت نیز امکان ایجاد اختلال در تجهیزات حساس را بدون نیاز به عملیات نظامی گسترده فراهم کرده است. ازاین‌رو، تهدید علیه زیرساخت‌ها دیگر صرفاً در قالب حمله مستقیم به یک تأسیسات مهم ارزیابی نمی‌شود، زیرا آسیب به برخی اجزای شبکه می‌تواند با ایجاد اختلال زنجیره‌ای، استمرار خدمات ضروری را تحت تأثیر قرار دهد و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه داشته باشد.

تا پیش از گسترش این رویکرد، بخش مهمی از مسئولیت اپراتورهای زیرساختی بر مقاوم‌سازی تأسیسات، ایجاد ظرفیت پشتیبان و بازیابی خدمات پس از وقوع حادثه متمرکز بود. تحولات اخیر نشان‌دهنده حرکت تدریجی به سمت مشارکت مستقیم بهره‌برداران در مرحله شناسایی و خنثی‌سازی تهدید است. در این چارچوب، اپراتور دیگر صرفاً مسئول استمرار فعالیت تأسیسات نیست و ممکن است در محدوده اختیارات قانونی خود، بخشی از زنجیره واکنش امنیتی را نیز بر عهده بگیرد. چنین تغییری مستلزم ایجاد ارتباط عملیاتی میان سامانه‌های پایش، مراکز فرماندهی و مراجع دولتی مسئول است تا تصمیم‌گیری درباره تهدیدات در کوتاه‌ترین زمان ممکن صورت گیرد.

با این حال، مسئله تعیین‌کننده صرفاً دسترسی شرکت‌ها به تجهیزات ضدپهپادی نیست. استفاده از ابزارهای اخلال الکترونیکی یا انهدام پهپاد می‌تواند مخاطرات مستقلی برای ایمنی عمومی، ارتباطات و تأسیسات پیرامونی ایجاد کند. از همین رو، تعیین مرجع مجاز برای صدور دستور مقابله، حدود اختیار اپراتورها و مسئولیت خسارات احتمالی به یکی از چالش‌های اصلی این تحول تبدیل شده است. اختلاف رویکرد کشورهای اروپایی نیز نشان می‌دهد که هنوز الگوی واحدی برای تقسیم این مسئولیت وجود ندارد. در حالی که برخی دولت‌ها به دنبال افزایش نقش مستقیم اپراتورها هستند، مسئولان بخش انرژی فنلاند همچنان بر حفظ مسئولیت مقابله فعال در اختیار نهادهای دولتی و نیروهای مسلح تأکید دارند.

این تحولات با راهبرد گسترده‌تر اروپا برای افزایش تاب‌آوری در برابر تهدیدات ترکیبی ارتباط دارد. کمیسیون اروپا نیز در برنامه مقابله با تهدیدات پهپادی سال ۲۰۲۶، بررسی چارچوب تنظیم‌گری مشترک و تقویت ظرفیت اپراتورهای خصوصی زیرساخت‌های حیاتی را در دستور کار قرار داده است. از منظر امنیت ملی، اهمیت این رویکرد در آن است که حفاظت از زیرساخت‌ها به‌تدریج از مجموعه‌ای از تدابیر حفاظتی مستقل به شبکه‌ای از ظرفیت‌های شناسایی، تصمیم‌گیری و واکنش سریع میان دولت و بهره‌برداران تبدیل می‌شود. بدیهی است که میزان موفقیت این الگو به توانایی دولت‌ها در ایجاد هماهنگی عملیاتی و تعیین حدود مسئولیت‌ها وابسته خواهد بود، زیرا گسترش اختیارات بدون سازوکار فرماندهی روشن می‌تواند خود به منشأ آسیب‌پذیری تبدیل شود. در چنین شرایطی، مسئله اصلی آینده دفاع از زیرساخت‌های حیاتی، چگونگی افزایش ظرفیت واکنش غیرنظامی در عین حفظ انسجام فرماندهی و مسئولیت نهایی دولت‌ها در تأمین امنیت ملی خواهد بود.

منبع اصلی: خبرگزاری رویترز، ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶

https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/europe-weighs-giving-utilities-infrastructure-companies-more-powers-bring-down-2026-10-21/

منبع تکمیلی: کمیسیون اروپا، برنامه اقدام مقابله با تهدیدات پهپادی، ۲۰۲۶

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM:2026:81:FIN