مرکز پژوهش‌های مشترک کمیسیون اروپا و مرکز عالی مقابله با تهدیدات ترکیبی با انتشار گزارشی راهبردی، چارچوب تازه‌ای برای مواجهه با جنگ ترکیبی پیشنهاد کرده‌اند.

اروپا در مسیر بازتعریف راهبرد مقابله با جنگ ترکیبی؛ پیوند تاب‌آوری ملی با بازدارندگی فعال

مرکز پژوهش‌های مشترک کمیسیون اروپا و مرکز عالی مقابله با تهدیدات ترکیبی با انتشار گزارشی راهبردی، چارچوب تازه‌ای برای مواجهه با جنگ ترکیبی پیشنهاد کرده‌اند. این چارچوب با تلفیق پیش‌بینی تهدیدات، دفاع فعال و واکنش تلافی‌جویانه، بر ضرورت عبور از الگوهای متعارف تاب‌آوری و افزایش هزینه اقدامات خصمانه تأکید دارد.

اهمیت این تحول در بازنگری نسبت میان پیشگیری، حفاظت و بازدارندگی در معماری امنیت اروپا نهفته است. چارچوب پیشنهادی تلاش می‌کند ظرفیت شناسایی و انتساب عملیات خصمانه را به سازوکارهای واکنش هماهنگ پیوند دهد تا مقابله با تهدیدات ترکیبی از مدیریت پیامدهای حملات به تأثیرگذاری بر محاسبات بازیگران تهدیدکننده گسترش یابد.

مرکز پژوهش‌های مشترک کمیسیون اروپا (JRC) و مرکز عالی مقابله با تهدیدات ترکیبی (Hybrid CoE) روز ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ با انتشار گزارش مشترک «دفاع از اروپا در برابر جنگ ترکیبی»، چارچوب راهبردی جدیدی برای مقابله با عملیات خصمانه در حوزه‌های امنیتی، سایبری، اطلاعاتی و زیرساختی ارائه کردند.

این گزارش با اشاره به افزایش دامنه و شدت تهدیدات ترکیبی علیه کشورهای اروپایی، اتکای صرف به تاب‌آوری را برای مواجهه با چنین تهدیداتی ناکافی دانسته و راهبرد «تاب‌آوری ـ بازدارندگی» (Resilience-Deterrence) را پیشنهاد می‌کند. چارچوب مذکور بر سه مرحله پیش‌بینی فعالانه، دفاع فعال و واکنش تلافی‌جویانه استوار است و می‌کوشد اقدامات پراکنده دولت‌ها و نهادهای اروپایی را در قالب منطقی مشترک برای مدیریت تهدیدات سازمان دهد. این سند ماهیت پژوهشی و پیشنهادی دارد و به معنای تصویب دکترین الزام‌آور جدید در اتحادیه اروپا نیست.

اهمیت این پیشنهاد به دشواری بازدارندگی در محیط جنگ ترکیبی بازمی‌گردد. برخلاف تهدیدات نظامی متعارف که منشأ حمله و مسئولیت آن در بسیاری از موارد آشکارتر است، عملیات ترکیبی می‌توانند از طریق مجموعه‌ای از اقدامات سایبری، خرابکاری زیرساختی، عملیات اطلاعاتی و بهره‌گیری از بازیگران نیابتی دنبال شوند. پراکندگی جغرافیایی و سازمانی این اقدامات، همراه با دشواری شناسایی عامل اصلی، امکان واکنش هماهنگ را محدود می‌کند. در چنین شرایطی، بازیگر مهاجم ممکن است با حفظ عملیات در سطوح پایین‌تر از آستانه درگیری نظامی، هزینه‌های امنیتی و اقتصادی مستمری به کشور هدف تحمیل کند، بدون آنکه الزاماً با پاسخی متناسب و قابل پیش‌بینی مواجه شود. مسئله اساسی از این منظر، محدودیت بازدارندگی در برابر اقداماتی است که شناسایی، انتساب و تعیین آستانه واکنش به آنها دشوار است.

راهبرد پیشنهادی اروپا تلاش می‌کند این نارسایی را از طریق پیوند دادن تاب‌آوری با بازدارندگی برطرف کند. در مرحله نخست، پیش‌بینی فعالانه بر شناسایی آسیب‌پذیری‌ها، افزایش آمادگی نهادی و تقویت ظرفیت استمرار خدمات ضروری متمرکز است تا هم احتمال موفقیت عملیات خصمانه کاهش یابد و هم آثار احتمالی آن محدود شود. مرحله دوم به شناسایی حملات در حال وقوع، تشخیص بازیگران مسئول و تحلیل اهداف راهبردی عملیات اختصاص دارد. در این بخش، توسعه شاخص‌های هشدار، تبادل اطلاعات میان نهادهای امنیتی و ارتقای توان تحلیل مشترک اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. مرحله سوم نیز بر ایجاد ظرفیت واکنش هماهنگ با هدف افزایش هزینه اقدامات خصمانه استوار است. به این ترتیب، تاب‌آوری و بازدارندگی در یک فرایند پیوسته قرار می‌گیرند که از آمادگی پیشینی آغاز می‌شود و تا مدیریت پیامدها و پاسخ به عامل تهدید امتداد می‌یابد.

یکی از ظریف‌ترین ابعاد این چارچوب، جایگاه انتساب معتبر عملیات در تصمیم‌گیری امنیتی است. واکنش بازدارنده زمانی قابلیت اجرا و اثرگذاری بیشتری پیدا می‌کند که دولت‌ها بتوانند ارتباط میان رخدادهای پراکنده را شناسایی کرده و مسئولیت اقدامات خصمانه را با درجه قابل قبولی از اطمینان تعیین کنند. در غیر این صورت، دشواری انتساب می‌تواند سرعت تصمیم‌گیری را کاهش دهد و امکان بهره‌برداری مهاجم از ابهام موجود را افزایش دهد. ازاین‌رو، پیشنهاد جدید بر تقویت ظرفیت اطلاعاتی و تحلیلی مشترک تأکید دارد و انتساب را از یک مسئله صرفاً فنی به یکی از پیش‌شرط‌های اعمال بازدارندگی مؤثر تبدیل می‌کند.

این رویکرد در شرایطی مطرح شده که اتحادیه اروپا به دنبال توسعه سازوکارهای هماهنگ مدیریت بحران و مقابله با تهدیدات ترکیبی است. گزارش مشترک از پیشنهاد کمیسیون اروپا برای ایجاد پروتکل امنیتی اضطراری و تدوین دستورالعمل عملیاتی مقابله با تهدیدات ترکیبی پشتیبانی می‌کند. ارتباط این ابتکارات با راهبرد تاب‌آوری ـ بازدارندگی نشان می‌دهد که مسئله تنها افزایش ظرفیت دفاعی کشورهای عضو نیست و هماهنگی میان نهادهای ملی و اروپایی نیز به عاملی تعیین‌کننده تبدیل شده است. با این حال، تحقق چنین الگویی به توانایی دولت‌ها در تبادل اطلاعات حساس، دستیابی به ارزیابی مشترک از منشأ تهدید و توافق بر نوع و سطح واکنش وابسته خواهد بود.

از منظر امنیت ملی، اهمیت راهبردی این تحول در تلاش برای تغییر محاسبات بازیگران تهدیدکننده نهفته است. افزایش تاب‌آوری می‌تواند میزان خسارت و اثربخشی عملیات خصمانه را کاهش دهد، در حالی که ایجاد ظرفیت انتساب و واکنش هماهنگ، امکان افزایش هزینه تداوم حملات را فراهم می‌کند. ترکیب این دو ظرفیت، در صورت تحقق عملیاتی، می‌تواند بازدارندگی را از اتکای صرف به تهدید واکنش متقابل به سازوکاری گسترده‌تر برای کاهش فرصت موفقیت و افزایش مخاطرات اقدام خصمانه تبدیل کند. ازاین‌رو، گزارش جدید را می‌توان نشانه‌ای از تلاش اروپا برای گذار از مدیریت جداگانه حوادث ترکیبی به شکل‌دهی یک معماری امنیتی دانست که در آن شناخت تهدید، تاب‌آوری زیرساخت‌ها و توان واکنش جمعی در خدمت یک منطق راهبردی مشترک قرار می‌گیرند.

منبع: مرکز پژوهش‌های مشترک کمیسیون اروپا و مرکز عالی مقابله با تهدیدات ترکیبی

https://joint-research-centre.ec.europa.eu/jrc-news-and-updates/how-can-europe-counter-hybrid-warfare-2026-10-23_en