دیدگاه‌های ارسال شده توسط شما، پس از تأیید در رسانه تکنوجو منتشر خواهد شد. لطفاً از ارسال پیام‌های حاوی توهین یا افترا خودداری فرمایید.
دکتر مریم نگهبان، از فعالان حوزه فناوری‌های نوین کشاورزی و نخستین سازنده آفت‌کش‌های گیاهی نانویی در ایران، در روایتی از مسیر پژوهشی خود، از تلاش برای مقابله با آفات پسته با استفاده از راهکارهای گیاهی، دشواری‌های تأیید طرح و لحظه شیرین موفقیت در آزمایش میدانی محصول خود می‌گوید؛ مسیری که با مشاهده خطرات سموم شیمیایی برای کشاورزان آغاز شد.
مشاهده خطرات سموم شیمیایی؛ نقطه آغاز یک ایده
دکتر مریم نگهبان می‌گوید ایده طراحی آفت‌کش گیاهی برای مقابله با آفات پسته، زمانی در ذهنش شکل گرفت که در جریان فعالیت‌های پژوهشی خود در استان کرمان، با صحنه سم‌پاشی گسترده باغ‌های پسته مواجه شد.
در آن روزها، او در کارخانه گلاب زهرا روی کنترل کنه و سفیدبالک گل‌محمدی کار می‌کرد. مشاهده کشاورزانی که هنگام سم‌پاشی با گوگرد و سموم شیمیایی در معرض این مواد قرار داشتند، توجه او را به پیامدهای استفاده گسترده از آفت‌کش‌های شیمیایی جلب کرد.
نگهبان با اشاره به این تجربه، از نگرانی خود درباره میزان مواجهه کشاورزان با سموم شیمیایی می‌گوید؛ نگرانی‌ای که زمینه‌ساز شکل‌گیری ایده تولید یک آفت‌کش گیاهی برای مقابله با آفات پسته شد.
عبور از مخالفت‌ها برای تولید آفت‌کش گیاهی
به گفته این پژوهشگر، بررسی‌های اولیه نشان داد که آفت پسیل پسته یکی از مشکلات مهم کشاورزی کشور است. همین موضوع او را به طراحی آفت‌کشی گیاهی برای مقابله با این آفت سوق داد.
با این حال، مسیر تصویب طرح آسان نبود. نگهبان می‌گوید مخالفت‌هایی با اجرای پروژه وجود داشت و برخی معتقد بودند دستیابی به نتیجه مطلوب امکان‌پذیر نیست. نتایج اولیه نمونه‌های پیشین نیز چندان امیدوارکننده نبود و میزان اثربخشی آن‌ها، به گفته مجری طرح، حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد گزارش شده بود.
با وجود این موانع، او پیگیری‌های خود را ادامه داد و سرانجام موفق شد مجوز اجرای طرح را دریافت کند.
آغاز پروژه در سال ۱۳۹۴ و بررسی میدانی آفت پسته
پروژه تولید آفت‌کش گیاهی در سال ۱۳۹۴ آغاز شد. نگهبان برای بررسی دقیق‌تر شرایط، به مناطق مختلفی از جمله کرمان، یزد و شهربابک سفر کرد تا آفت، شرایط محیطی و وضعیت باغ‌ها را از نزدیک بررسی کند.
او در جریان این تحقیقات میدانی، به دلیل تماس با یکی از سموم شیمیایی، دچار مسمومیت شدید شد. این تجربه، به گفته خودش، انگیزه او را برای ادامه کار و یافتن راهکاری جایگزین برای کنترل آفات افزایش داد.
نگهبان همچنین با اشاره به قدرت تخریب بالای پسیل پسته توضیح می‌دهد که کشاورزان برای مهار این آفت ناچار به سم‌پاشی‌های مکرر بودند؛ وضعیتی که ضرورت یافتن راهکارهای مؤثرتر و کم‌خطرتر را برجسته می‌کرد.
هفت تا هشت ماه تلاش برای رسیدن به فرمولاسیون مؤثر
بخش مهمی از این پروژه به طراحی و اصلاح فرمولاسیون آفت‌کش گیاهی اختصاص داشت. نگهبان می‌گوید حدود هفت تا هشت ماه روی فرمولاسیون محصول کار کرد و نمونه‌های مختلف را در بازه‌های زمانی سه تا ۲۱ روزه در مزارع آزمایش کرد.
بر اساس روایت او، بهترین نتیجه در ارزیابی ۲۱روزه مشاهده شد. با نزدیک شدن به زمان اعلام نتایج، انتظار و نگرانی او برای اطلاع از نتیجه آزمایش‌ها بیشتر شده بود.
«همه را دارد می‌کشد»؛ لحظه شیرین موفقیت
نگهبان از روز اعلام نتیجه آزمایش‌ها به‌عنوان یکی از به‌یادماندنی‌ترین لحظات زندگی حرفه‌ای خود یاد می‌کند.
او می‌گوید در آن روز همراه دوستانش بیرون از خانه بود، اما به دلیل انتظار برای تماس تلفنی درباره نتیجه آزمایش‌ها، حاضر نشد همراه آن‌ها به سینما برود. تمام توجهش به تلفن همراهش بود تا اینکه سرانجام تماس برقرار شد.
فردی که پشت خط بود، با هیجان به او گفت: «خانم دکتر داره می‌کُشه… همه رو داره می‌کُشه.»
این جمله به معنای مشاهده اثرگذاری محصول بر آفت بود؛ خبری که شادی وصف‌ناپذیری برای این پژوهشگر به همراه داشت. او در توصیف احساس خود از آن لحظه می‌گوید: «انگار همه دنیا را به من داده بودند. از خوشحالی روی پا بند نبودم.»
اهمیت توسعه آفت‌کش‌های گیاهی در کشاورزی
روایت مریم نگهبان نمونه‌ای از تلاش برای توسعه راهکارهای نوین کنترل آفات در کشاورزی ایران است. استفاده از آفت‌کش‌های گیاهی و فناوری نانو می‌تواند در صورت اثربخشی تأییدشده، ارزیابی ایمنی و کاربرد اصولی، به توسعه روش‌های جایگزین برای مدیریت آفات کمک کند.
با این حال، ارزیابی مزایای زیست‌محیطی و ایمنی چنین محصولاتی به بررسی‌های علمی درباره میزان اثربخشی، سمیت برای انسان و جانداران غیرهدف، پایداری در محیط و نحوه کاربرد آن‌ها نیاز دارد.
مسیر روایت‌شده از سوی نگهبان نشان می‌دهد که مشاهده یک مسئله واقعی در مزرعه، پیگیری پژوهشی و انجام آزمایش‌های میدانی می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری ایده‌های فناورانه در بخش کشاورزی باشد.
منبع: خانه هنر و رسانه پیشرفت؛ روایت دکتر مریم نگهبان با بازنشر شبکه دانش‌بنیان.
کپی
